Mapa wodna — podstawowe oznaczenia
Mapy wodne stosowane w żegludze śródlądowej w Polsce wydaje Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW-PIB) we współpracy z Regionalnym Zarządem Gospodarki Wodnej. Skala map śródlądowych wynosi zazwyczaj 1:10 000 do 1:50 000 w zależności od akwenu i szczegółowości opisu.
Na mapie wodnej żeglarz odczyta m.in. głębokości akwenu (izobaty), oznaczenia pław i boi, przeszkody podwodne, wchody do portów oraz osie torów wodnych. Na Mazurach stosuje się karty żeglugowe wydawane przez Mazurskie Towarzystwo Żeglarskie i dostępne w biurach hydrograficznych w Giżycku i Mikołajkach.
Symbole i kolory na mapie żeglarskiej
- Kolor niebieski — strefa głęboka (żeglowna)
- Kolor jasnozielony lub żółty — mielizna lub płycizna
- Czerwona boja — prawa strona kanału (wchodząc do portu)
- Zielona boja — lewa strona kanału
- Boja żółta — pole specjalne lub granica akwenu
Kompas i wyznaczanie kursu
Kompas magnetyczny pozostaje podstawowym narzędziem nawigacyjnym na małych jachtach śródlądowych, choć coraz częściej uzupełniają go urządzenia GPS. Różnica między północą magnetyczną a geograficzną (deklinacja magnetyczna) na terenie Polski wynosi aktualnie kilka stopni zachodnich — szczegółowe wartości dla danego roku dostarcza IMGW-PIB i Polska Agencja Kosmiczna.
Pojęcia nawigacyjne
- Kurs kompasowy (Kk) — kierunek odczytany bezpośrednio z kompasu
- Kurs magnetyczny (Km) — Kk skorygowany o dewiację kompasu
- Kurs prawdziwy (Kp) — Km skorygowany o deklinację magnetyczną
- Namiar — kierunek do obserwowanego obiektu odczytany z kompasu
- Pozycja zliczeniowa — pozycja wyliczona z ostatniej pewnej pozycji, kursu i prędkości
Wpływ wiatru i prądu na kurs jachtu
Na akwenach śródlądowych wiatr i ewentualny prąd powodują znoszenie jachtu z zamierzonego kursu. Znoszenie wietrzne (leewaj) to kąt między kursem rzeczywistym jachtu a jego kursem po dnie. Dla typowego jachtu kabinowego klasy Omega lub Antila 27 leewaj wynosi zazwyczaj od 2 do 8 stopni w zależności od kąta wiatru.
Na rzekach — Odrze, Wiśle, Bugu — dochodzi prąd rzeczny. Na Wiśle prędkość prądu w górnym biegu wynosi 0,5–1,5 m/s, w dolnym biegu do 0,8 m/s. Przy planowaniu czasu przejścia w dół rzeki prąd skraca czas rejsu, pod prąd — wydłuża go znacząco.
Metoda dwóch namiarów
Prosta metoda wyznaczenia pozycji na akwenie z widocznymi punktami lądowymi polega na pomierzeniu kompasem namiarów do dwóch lub trzech znanych obiektów — wieży kościoła, latarni, charakterystycznego cypla — a następnie naniesienie linii namiarowych na mapę. Przecięcie linii daje pozycję jachtu.
Planowanie trasy — co uwzględnić przed wyjściem
Planowanie trasy dzienna powinna uwzględniać:
- Dostępną głębokość na całej trasie (zanurzenie jachtu + 20% zapas)
- Godziny otwarcia śluz (na Kanale Augustowskim, Wielkich Jeziorach — sezonowe)
- Prognozę wiatru z IMGW na cały dzień rejsu
- Położenie marinów i przystani w odległości co 5–6 godzin żeglugi
- Planowaną prędkość jachtu pod żaglem i pod silnikiem
Na Mazurach zasady poruszania się po szlaku reguluje Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie uprawiania żeglugi i uprawiania sportów wodnych na śródlądowych drogach wodnych. Aktualne teksty rozporządzeń dostępne są na stronie Rządowego Centrum Legislacji (isap.sejm.gov.pl).
Znaki nawigacyjne na drogach śródlądowych
Na polskich śródlądowych drogach wodnych stosuje się system IALA-B w wersji śródlądowej, uzupełniony o przepisy CEVNI (Europejskie przepisy żeglugi śródlądowej). Znaki boczne wskazują granice toru wodnego, znaki informacyjne informują o zakazach i ograniczeniach prędkości.
Na wielu mazurskich jeziorach obowiązuje ograniczenie prędkości do 15 km/h na całym akwenie lub w wyznaczonych strefach przybrzeżnych. Ograniczenia aktualizowane są każdego roku przez zarządcę drogi wodnej — Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie.